Sandacz

sandacz

Sandacz

Stizostedion lucioperca (Linnaeus, 1758)

Cechy taksonomiczne – Ciało sandacza jest wydłużone, z boków niezbyt spłaszczone. Głowa stanowi średnio 29% długości ciała (l.c.). Wieczko skrzelowe jest całkowicie lub częściowo pokryte drobną łuską. Tylny i dolny brzeg kości przedpokrywowej drobno piłko-wany. Kość szczękowa sięga poza tylną krawędź oka. Na szczękach, lemieszu, kościach podniebiennych znajdują się ustawione szeregowo drobne zęby. Na kościach zębowych i kościach przedszczękowych znajdują się duże, stożkowe „kły”. Największa wysokość ciała stanowi około 22% długości ciała (l.c.). Trzon ogonowy wynosi 24% (l.c.). Na grzbiecie, tuż za głową znajdują się dwie płetwy grzbietowe. Pierwsza składa się wyłącznie z kolczastych, ostro zakończonych promieni twardych, a druga, przede wszystkim z promieni miękkich. Obie są od siebie oddalone nieznacznie. Razem zajmują prawie cały tułów i znaczną część partii ogonowej. Ich długość stanowi około 54% długości ciała (l.c.). Parzyste płetwy brzuszne znajdują się w okolicach płetw piersiowych (piersiopłetwe). Płetwy piersiowe zaokrąglone, w zasadzie takiej samej długości co płetwy brzuszne.

Ubarwienie. Sandacz grzbiet ma ciemny, zielonawoszary, stopniowo jaśniejący w partiach bocznych. Boki jego mają barwę stalową, często ze złocistozielonym połyskiem. Na tym tle odcina się od 8 do 12 ciemnych, poprzecznych smug. Strona brzuszna jest jasnobiaława. Na płetwach grzbietowych i ogonowej znajdują się szeregi ciemnych, smugowatych plamek. Płetwy piersiowe, brzuszne i odbytowa są jasne, bez plam. Sandacz nie wykazuje dymorfizmu płciowego, jedynie w okresie przedtarłowym i tarłowym samce mają brzuch bardziej siny z brunatnymi smugami, natomiast samice bardziej białokremowy. Poza tym brodawka otworu płciowego samicy jest bardziej wypukła niż u samca (Korycki, 1976).

Cechy przeliczalne. Sandacz ma stosunkowo mało ości. Znajdują się one w mięśniach grzbietowych począwszy od głowy do końca pierwszej płetwy grzbietowej, przeciętnie w liczbie 33 sztuk. W pozostałej części tułowia i w partii ogonowej nie występują (Korycki, 1976). Łuska sandacza jest cienka, ktenoidalna, podobna do łuski okonia. Na granicy między żołądkiem a jelitem cienkim znajduje się od 6 do 7 wyrostków odźwiernikowych (pylorycznych).

Zasięg występowania

Ojczyzną sandacza jest basen pontokaspijski. Obecnie zachodnią granicą występowania sandacza są rzeki i zbiorniki wodne Francji. Na wschodzie granicą jest Ural, a najdalej występuje w jeziorze Bałchasz i w górnym biegu rzeki Ob. Na północy występuje w jeziorach Skandynawii będących pozostałością Morza Ancylusowego oraz w jeziorach Karelii sięgając Morza Białego. Południową granicą są Pireneje, północne Włochy, dorzecze Dunaju, limany i zalewy północnej części Morza Czarnego, Morze Azowskie i Kaspijskie. Oprócz tego występuje poza obszarem swego zasięgu w kilku jeziorach Maroka i Turcji. Brak go na Półwyspie Kolskim, w Norwegii (na Wyspach Brytyjskich, wprowadzony sztucznie), na półwyspach: Pirenejskim, Apenińskim oraz na Bałkanach. Pierwotnie występował w części środkowej Europy. W wieku XVI rozpoczęto wprowadzanie sandacza do zbiorników, w których przedtem nie występował. Przy końcu XIX wieku akcja ta wzmogła się. Skłonność do wędrówek, a także interwencja człowieka spowodowały rozprzestrzenienie się sandacza niemal w całej Europie. Do niedawna uważano, że zachodnią granicą występowania jest rzeka Łeba, jednak już w roku 1912 zanotowano tę rybę w kanale łączącym Ren z Mamą, w 1925 roku spotkano pojedyncze osobniki w Saonie (dopływ Rodanu), a w 1932 roku w Rodanie. Z Rodanu sandacz przedostał się do słonawego jeziora Vaccares i w roku 1940 był już obiektem połowów gospodarczych. Innym ośrodkiem, w zachodniej Europie, w którym, w roku 1933, gwałtownie wzrósł stan liczebny sandacza, był słodkowodny zbiornik Ijsselmeer w Holandii (Nagięć, 1972). Na północy Europy sandacz występował w jeziorach Karelii związanych z basenem Morza Bałtyckiego. W latach 1949-1954 sprowadzono go z jeziora Onega do Zbiornika Vygozerskiego, a następnie do Segozera, Vodłozera, Janisjarvi. Z Vygozera Kanałem Białomorsko-Bałtyckim spłynął do rzeki Vyg, schodząc do dolnych partii jej biegu i nierzadko do Zatoki Oneżskiej Morza Białego (Kuderskij, 1958). We wschodniej części areału swojego występowania sandacz w latach od 1957 do 1959 został wprowadzony do jeziora Bałchasz oraz do górnego biegu rzeki Ob w okolicach miasta Bamaul (Solovov, 1971).

W Polsce sandacz występuje w zasadzie na całym obszarze kraju w rzekach, jeziorach, zbiornikach zaporowych oraz w dość znacznych ilościach w zalewach Wiślanym (Filuk, 1962) i Szczecińskim (Wiktor, 1954, Kraczkiewicz, 1969). Stwierdzono go również w pasie przybrzeżnym Zatoki Pomorskiej wzdłuż wybrzeży wysp Uznam i Wolin do ujścia rzeki Dźwina. Pojawia się też na Ławicy Odrzańskiej (Kraczkiewicz, 1969). Przypuszcza się, że występuje w Zatoce Gdańskiej (Filuk, 1962). W Wiśle sandacz występuje na całej jej długości do Zbiornika Goczałkowickiego włącznie. Przed powstaniem tego zbiornika (rok 1955) sandacz w Małej Wiśle nie występował. Do zbiornika wprowadzono go drogą zarybień (Wajdowicz, 1964, Witała, 1968, Kołder, 1969).

Artykuł cofnij

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *