Jazgarz

Jazgarz

Gymnocephalus cernuus (Linnaeus, 1758)

Cechy taksonomiczne – Ciało jazgarza jest umiarkowanie spłaszczone, pokryte drobną łuską ktenoidalną, na głowie łusek brak. Głowa stanowi przeciętnie około 31% długości ciała (l.c.), trzon ogonowy około 23%, największa wysokość ciała około 25%. Pysk jest mały, krótki, nie sięga przedniej krawędzi oka, otwór gębowy półdolny, zęby bardzo drobne, szczecinkowate. Oczy duże. Na krawędziach kości przed-pokrywowej znajdują się kolce, z tym, że na tylnej krawędzi są one mniejsze, a na dolnej duże. Kość pokrywowa zakończona jednym kolcem. Na grzbiecie znajduje się jedna dwuczęściowa płetwa grzbietowa. Rozpoczyna się ona na wysokości płetw brzusznych i zachodzi na trzon ogonowy.

Pierwsza jej część zbudowana jest z ostro zakończonych, kolczastych promieni twardych, druga niższa i krótsza, z promieni miękkich. Płetwy brzuszne w stosunku do płetw piersiowych znajdują się w położeniu piersiowym. Są zaokrąglone i tej samej długości, a promień twardy płetw brzusznych tworzy ostry kolec. Płetwa odbytowa znajduje się na wysokości miękkiej części płetwy grzbietowej, a jej dwa promienie twarde przekształcone są w ostre kolce. Płetwa ogonowa umiarkowanie wcięta.

Ubarwienie. Ciało jazgarza ma barwę szarozieloną. Grzbiet i boki ciemne, dość gęsto i nieregularnie nakrapiane ciemnymi plamkami. Brzuch jasny, białawy. Na płetwach grzbietowej i ogonowej dość regularne rzędy oraz smugi czarnych i ciemnych plamek. Płetwy piersiowe, brzuszne i odbytowa jasne, czasami niezdecydowanie, smugowato nakrapiane.

Cechy przeliczalne. Wartość cech przeliczalnych podano w tabeli 152. W mięśniach grzbietowych, od głowy do końca kolczastej części płetwy grzbietowej, znajduje się 21 nierozgałęzionych ości (Korycki, 1976). W pozostałych częściach ciała ości brak. Łuska jazgarza jest ktenoidalna, drobna dość mocno osadzona, nie pokrywająca głowy.

Zasięg występowania

Jazgarz zamieszkuje całą Europę z wyjątkiem półwyspu Kola, zachodnio-północnej części Półwyspu Skandynawskiego, Szkocji, Irlandii, zachodnio-południowej Francji, półwyspów: Pirenejskiego, Apenińskiego i Bałkańskiego. Na Syberii występuje w zlewiskach rzek wpadających do Oceanu Lodowatego, obejmując również swoim zasięgiem rzekę Kołyma. Występuje w Morzu Aralskim. Brak jest go w dorzeczu Amura (Holcik, Henzel, 1974).

W Polsce jest pospolity na całym obszarze zamieszkując jeziora, zbiorniki zaporowe, zalewy morskie oraz rzeki i starorzecza (Rembiszewski, Rolik, 1975).

Biologia

Rozród. Jazgarz należy do ryb fitofilnych i litofilnych, tzn. składa jaja na roślinności podwodnej lub na żwirowatym, kamienistym dnie; jest gatunkiem częściowo indyferentnym. Jaja składa w 2 bądź 3 porcjach i nie ochrania ich. Okres rozrodu przypada na drugą połowę kwietnia do końca maja. W tym okresie temperatura wody na tarliskach wynosi od 6 do 14°C (Kokurewicz,1971). W jeziorze Niegocin (Bernatowicz, 1962) rozród rozpoczyna się po stajaniu resztek lodu spiętrzonego przez wiatr na brzegach jeziora. W okresie rozrodu zakwita i w pełni kwitnie knieć błotna oraz przekwita podbiał pospolity, jak również zakwita klon zwyczajny i mniszek pospolity, którego druga połowa kwitnienia zbiega się z zakończeniem rozrodu.

Dojrzałość płciową osiąga jazgarz w drugim roku życia. W Zalewie Szczecińskim (Pęczalska, 1971) mniejsze samice i samce dojrzewają wcześniej niż większe. Płodność jazgarza z terenów Polski nie była do tej pory badana. Gąsowska (1962) podaje ją w granicach 29000 do 200000 jaj dodając jednocześnie, że ich średnica wynosi 1 mm.

Pokarm. W jeziorach jazgarz żeruje w strefie litoralu i sublitoralu (Pliszka, Dziekońska, 1953, Leszczyński, 1963b), a w rzekach przede wszystkim w otwartych zastoiskach (Backiel, Zawisza, 1949). Żywi się fauną bezkręgową. Skład pokarmu związany jest z wielkością ryb. Młode jazgarze cechuje większa różnorodność gatunkowa pokarmu niż starsze. W Jeziorze Kortowskim (Leszczyński, 1963) średnia liczba składników pokarmowych u osobników o długości (l.c) poniżej 5,0 cm wynosiła 7,0, od 5,1 do 7,0 cm — 3,9, powyżej 9,0 cm — 2,9. Charakterystyczna jest dla jazgarza ogromna żarłoczność, Prawie nigdy nie spotyka się u tego gatunku pustych żołądków. Najintensywniej żeruje on w godzinach porannych (Leszczyński, 1963). Podstawowym składnikiem pokarmu narybku są skorupiaki, głównie wioślarki, Cladocera oraz larwy Chaoborus sp. i ochotkowatych, Chironomidae. W pokarmie jazgarza z Jeziora Kortowskiego o długości ciała poniżej 5,0 cm skorupiaki stanowiły 35% składu pokarmu, a larwy ochotkowatych 63%. W jeziorze Jeziorak (Murawska, 1977) narybek o długości od 1,0 do 1,5 cm (połowa czerwca) odżywiał się głównie wioślarką Bosmina sp. Występujące w pokarmie wioślarki, Leptodora kindti i Chydorus sp. oraz stadia larwalne widłonogów, Copepoda, nie odgrywały większej roli. W miarę wzrostu narybku spada znaczenie wioślarki, Bosmina sp., a wzrasta udział Leptodora kindti, która staje się głównym składnikiem pokarmu narybku o długości od 1,6 do 4,0 cm. Wzrasta również znaczenie larw Chaoborus sp. oraz larw ochotkowatych. Zajmują one, zwłaszcza Chaoborus sp., pozycję subdominanta. W pewnej, lecz nie mającej znaczenia ilości, występują również poczwarki muchówek, Diptera, Chydorus sp. oraz naupliusy. Poza tym w treści pokarmu, między innymi, można spotkać: wioślarki, Daphnia sp., wodopójki, Hydracarina, małżoraczki, Ostracoda, widłonogi, Cyclops sp., kiełże, Gammarus, muchówki, Diptera, larwy jętek, Ephemeroptera.

Artykuł cofnij

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *